بررسی تفاوت Catalog Number و CAS Number مواد شیمیایی آزمایشگاهی

در زمان خرید، شناسایی و استفاده از مواد شیمیایی آزمایشگاهی، با شناسه‌ها و کدهای مختلفی مواجه می‌شویم که هرکدام نقش مشخصی در تشخیص ماده دارند.

دو مورد از مهم‌ترین این شناسه‌ها، Catalog Number (شماره کاتالوگ) و CAS Number (شماره کَس) هستند. بسیاری از خریداران، دانشجویان و حتی کارشناسان آزمایشگاهی، تفاوت این دو را به‌درستی نمی‌دانند و همین موضوع می‌تواند منجر به اشتباه در خرید، ثبت سفارش نادرست یا خطا در آنالیزها شود.

CAS Number شناسه‌ای علمی، جهانی و ثابت برای شناسایی ماده شیمیایی است، در حالی که Catalog Number یک کد تجاری و وابسته به برند برای ثبت سفارش و خرید محسوب می‌شود.

در این مقاله، به‌صورت کاملاً علمی  و کاربردی به بررسی تفاوت Catalog Number و CAS Number می‌پردازیم، نام‌های دیگر هرکدام را معرفی می‌کنیم و در قالب یک جدول مقایسه‌ای شفاف تفاوت‌ها را توضیح می‌دهیم.

CAS Number  یا CAS No چیست ؟

CAS Number مخفف عبارت Chemical Abstracts Service Number است. این شماره یک شناسه عددی یکتا و جهانی برای هر ماده شیمیایی محسوب می‌شود که توسط مؤسسه Chemical Abstracts Service (وابسته به انجمن شیمی آمریکا – ACS) اختصاص داده می‌شود.

هر ماده شیمیایی خالص، صرف‌نظر از نام‌های مختلف تجاری یا علمی، تنها یک CAS Number منحصر‌به‌فرد دارد.

مثال:

•    آب → CAS Number: 7732-18-5
•    اسید سولفوریک → CAS Number: 7664-93-9

نام‌های دیگر CAS Number:

•    CAS Registry Number
•    CAS RN
•    شماره شناسایی شیمیایی
•    Chemical Identifier

ویژگی‌های اصلی CAS Number

•    یکتا و غیرتکراری در سطح جهان
•    مستقل از برند و شرکت تولیدکننده
•    ثابت برای هر ماده شیمیایی
•    قابل استفاده در مقالات علمی، MSDS، SDS و دیتاشیت‌ها
•    مرجع اصلی برای جستجوی اطلاعات شیمیایی

CAS Number معمولاً به‌صورت سه بخش عددی با خط تیره نمایش داده می‌شود (XX-XX-X).

Catalog Number یا Cat Noچیست؟

Catalog Number یا شماره کاتالوگ، یک کد شناسایی داخلی است که توسط شرکت تولیدکننده یا تأمین‌کننده برای یک محصول خاص اختصاص داده می‌شود.

این شماره نشان‌دهنده:

•    نوع ماده
•    گرید (Analytical، HPLC، ACS و …)
•    مقدار بسته‌بندی
•    برند تولیدکننده

است و برخلاف CAS Number، بین برندهای مختلف متفاوت است.

مثال:

•    Acetone – Merck → Catalog No: 100014
•    Acetone – Sigma-Aldrich → Catalog No: 650501

در حالی که CAS Number استون در همه برندها یکسان است: 67-64-1

نام‌های دیگر Catalog Number

Catalog Number ممکن است با نام‌های زیر نیز شناخته شود:

•    Cat No
•    Cat. Number
•    Product Number
•    Product Code
•    Item Number
•    Ordering Number
در سایت‌ها و کاتالوگ‌های فروش مواد شیمیایی، این نام‌ها معمولاً به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند.

تفاوت Catalog Number و CAS Number (جدول مقایسه‌ای

ارتباط CAS Number با SDS و COA

•    SDS (Safety Data Sheet): CAS Number همیشه در بخش شناسایی ماده ذکر می‌شود.
•    COA (Certificate of Analysis): CAS Number برای تطبیق ماده با آنالیز ارائه‌شده ضروری است.
Catalog Number معمولاً فقط برای پیگیری محصول خاص از یک برند استفاده می‌شود

نکات مهم هنگام خرید مواد شیمیایی آزمایشگاهی

•    همیشه CAS Number را با دیتاشیت یا SDS تطبیق دهید
•    Catalog Number را فقط برای برند و بسته‌بندی مورد نظر بررسی کنید
•    در صورت تغییر برند، تطبیق CAS Number الزامی است
•    از فروشنده بخواهید COA معتبر ارائه دهد

جمع‌بندی

CAS Number و Catalog Number هر دو شناسه‌های مهمی در حوزه مواد شیمیایی هستند، اما کاربرد و مفهوم آن‌ها کاملاً متفاوت است. CAS Number شناسه‌ای علمی، جهانی و ثابت برای شناسایی ماده شیمیایی است، در حالی که Catalog Number یک کد تجاری و وابسته به برند برای ثبت سفارش و خرید محسوب می‌شود.
درک صحیح تفاوت این دو شماره، نقش مهمی در خرید دقیق، کاهش خطاهای آزمایشگاهی و افزایش اعتبار علمی نتایج دارد و به‌ویژه برای آزمایشگاه‌ها، صنایع دارویی و مراکز تحقیقاتی ضروری است.