نشاسته،خصوصیات و کاربردهای آن

نشاسته چیست ؟

نشاسته ترکیب پیچیده‌ای از کربوهیدرات‌های نامحلول در آب است. از آن برای تولید چسب و کاغذ و در صنایع بافندگی استفاده می‌کنند. از لحاظ زیست‌شیمی نشاسته از دو نوع بسپار کربوهیدرات به نام آمیلوز و آمیلوپکتین (چندقندی‌ها) تشکیل شده‌است.

تکپارهای این چندقندی‌ها واحدهای گلوکز هستند که به روش سر به دم به یکدیگر وصل شده و تشکیل پیوندهای آلفا ۱ و ۴ را می‌دهند. روی هم رفته ساختار آمیلوپکتین به سادگی سایر زنجیرهای چندقندی نیست. در این چندقندی دو واحد گلوکز از طریق پیوندهای ۱ و ۶ آلفا به یکدیگر متصل شده و تشکیل شاخه‌های فرعی را می‌دهند.

ساختار نشاسته

از لحاظ ساختاری نشاسته یک ترکیب خوشه‌ای از پلیمرهای خطی است که در آن پیوندهای زنجیری آلفا ۱ و ۴ ستونی از واحدهای گلوکز و شاخه‌های فرعی با پیوند آلفا ۱ و ۶ را تشکیل داده‌اند. نشاسته در ملکول به‌عنوان انرژی ذخیره می‌شود. در گیاهان، نشاسته در اندام سلولی ویژه به نام آمیلوپلاست ذخیره می‌شود،

خصوصیات نشاسته

فرمول مولکولی : variable

جرم مولی : variable

شکل ظاهری : white powder

چگالی :  1.5 g/cm3

دمای ذوب : decomp.

انحلال‌پذیری در آب            non

Starch

Starch or amylum is a polymeric carbohydrate consisting of a large number of glucose units joined by glycosidic bonds. This polysaccharide is produced by most green plants as an energy store. Wikipedia

Density: 1.5 g/cm³

IUPAC ID: (2R,3S,4S,5R,6R)-2-(hydroxymethyl)-6-[(2R,3S,4R,5R,6S)-4,5,6-trihydroxy-2-(hydroxymethyl)oxan-3-yl]oxy-oxane-3,4,5-triol

Classification: Carbohydrate

Appearance: white powder

منابع نشاسته

نشاسته در بیشتر میوه‌ها، دانه‌ها، غلات و غدّه‌های گیاهی، (سیب زمینی) یافت می‌شود. چند منبع عمده نشاسته عبارت‌اند از: ذرت، سیب‌زمینی، گندم، برنج و کاساوا.

انواع نشاسته

انواع نشاسته به طبیعت و ساختارشان بستگی دارد. در اصل، نشاسته به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

نشاسته آمیلوز: این نوع نشاسته شامل زنجیره‌های خطی گلوکز است که باعث تشکیل ساختارهای بلوری می‌شود. نشاسته آمیلوز معمولاً در انواع گیاهان مانند گندم، ذرت و سیب‌زمینی پیدا می‌شود.
نشاسته آمیلوپکتین: در این نوع نشاسته، علاوه بر زنجیره‌های خطی، زنجیره‌های شاخه‌دار نیز وجود دارد که باعث افزایش قدرت ترشح آن و رسوبات دائمی موقتی در آب می‌شود. نشاسته آمیلوپکتین بیشتر در گیاهان مانند سیب‌زمینی یافت می‌شود.

همچنین، نشاسته به دو دسته اساسی دیگر نیز تقسیم می‌شود:

- نشاسته پروتئینی: حاوی پروتئین‌های انحصاری و پلی‌ساکاریدهای مشابه این دسته می‌باشد.

- نشاسته گلوکزهیدات: ترکیبی از گلوکز و فروکتوز است.

با این تقسیم‌بندی‌ها، انواع مختلفی از نشاسته وجود دارد که هر یک ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود را دارند.

کاربردهای نشاسته

نشاسته به دلیل ویژگی‌های منحصر به فردش از جمله قابلیت حل شدن در آب، تشکیل ژل و ایجاد ضخامت، در صنایع گوناگونی از جمله صنایع غذایی، دارویی، کاغذسازی، نساجی و آرایشی به عنوان یک ماده مهم و کلیدی به کار می‌رود. استفاده گسترده از نشاسته به عنوان یک منبع انرژی و ماده پایه در تولید محصولات مختلف، اهمیت بالایی در صنایع مختلف دارد و جزو مواد پرکاربرد به حساب می‌آید.

از جمله کاربردهای نشاسته عبارتند از :

- صنایع غذایی: نشاسته به عنوان ضخامت‌دهنده و پایه در تولید محصولات غذایی مانند سوسیس، پودینگ، سس‌ها، پنیر و...

- صنایع دارویی: استفاده در تهیه قرص‌ها، کپسول‌ها و افزودنی در فرآوری داروها

- صنایع کاغذ: در تهیه کاغذ به عنوان افزودنی استفاده می‌شود

- صنایع نساجی: در رنگرزی و پرداخت پارچه‌ها نیز از نشاسته استفاده می‌شود

- صنایع آرایشی: در تهیه محصولات آرایشی مانند پودر صورت و رژلب به کار می‌رود

آزمون نشاسته

برای دانستن اینکه نمونه‌ای حاوی نشاسته‌است به آن مقداری محلول ید (یدید پتاسیم در آب) اضافه می‌کنند در صورت وجود نشاسته در ترکیب، رنگ زرد محلول ید به آبی تیره تغییر می‌کند.

نشاسته مرک کد 101253

نام فارسی: نشاسته

نام ماده:   Starch

مختصر: Starch

کد محصول مرک: 101253

اسم دوم: Amylum, آمیلوم

فرمول:   C6H10O5))n

C A S NUMBER          : 9005-84-9

قابلیت محلول شدن:             50 g/l (90 °C)

میزان اسیدی:        6.0 - 7.5 (20 g/l, H2O, 25 °C)