خطرناک‌ترین مواد شیمیایی آزمایشگاهی کدام‌اند؟

آزمایشگاه‌ها محیطی تخصصی برای تحقیق و پژوهش هستند، اما در کنار ارزش علمی خود، با ریسک‌های زیادی نیز همراهند.

بسیاری از مواد شیمیایی آزمایشگاهی به دلیل ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی‌شان در دسته مواد خطرناک قرار می‌گیرند.

شناخت این ترکیبات و نحوه کار ایمن با آن‌ها، برای هر پژوهشگر و کاربر آزمایشگاهی ضروری است.

ویژگی‌های مواد شیمیایی خطرناک

مواد خطرناک آزمایشگاهی معمولاً دارای یکی یا چند ویژگی زیر هستند:

•    سمیت بالا و اثرات مخرب بر سلامتی.
•    قابلیت انفجار یا اشتعال‌پذیری در شرایط خاص.
•    واکنش‌پذیری شدید با آب، هوا یا دیگر ترکیبات.
•    خاصیت خورندگی و آسیب به پوست و بافت‌های بدن.

نمونه‌هایی از خطرناک‌ترین مواد شیمیایی آزمایشگاهی

1.  فلورانتیمونیک اسید (Fluoroantimonic Acid)

قوی‌ترین اسید شناخته‌شده جهان است که می‌تواند تقریباً هر ماده‌ای را در تماس با خود تجزیه کند.

2.    هیدرازین (Hydrazine)

ترکیبی بسیار سمی و قابل اشتعال که در سوخت موشک‌ها و برخی فرایندهای صنعتی استفاده می‌شود.

3.    پراکسیدهای آلی (Organic Peroxides)

این ترکیبات به شدت ناپایدارند و حتی در دمای اتاق ممکن است منفجر شوند.

4.    دی‌متیل مرکوری (Dimethyl Mercury)

یکی از سمی‌ترین ترکیبات جیوه که حتی مقدار بسیار کم آن می‌تواند منجر به مرگ شود.

5.    سدیم آزید (Sodium Azide)

یک ماده بسیار سمی و انفجاری که در صنایع و تحقیقات شیمیایی استفاده می‌شود.

6.    سیانیدها (Cyanides)

به دلیل مسمومیت شدید و اثر سریع بر سیستم عصبی، از خطرناک‌ترین مواد آزمایشگاهی محسوب می‌شوند.

چگونه با این مواد به‌صورت ایمن کار کنیم؟

•    استفاده از وسایل حفاظت فردی (PPE) مانند دستکش، عینک و هود شیمیایی.
•    نگهداری در ظروف ایمن و محیط‌های استاندارد.
•    آموزش پرسنل آزمایشگاهی درباره خطرات و روش‌های مقابله با حوادث.
•    دسترسی به برگه‌های اطلاعات ایمنی (MSDS) هر ماده.

چگونگی دفع ایمن مواد شیمیایی آزمایشگاهی خطرناک

• اولین گام، شناسایی نوع ماده شیمیایی است. مواد باید بر اساس ویژگی‌هایی مثل اشتعال‌پذیری، خورندگی، سمیت و واکنش‌پذیری دسته‌بندی شوند.
• مواد جمع‌آوری شده باید در ظروف مناسب و برچسب‌گذاری شده نگهداری شوند. ظروف مقاوم در برابر خوردگی و نشتی بهترین گزینه‌اند.
• بسیاری از مواد مانند اسیدها و بازهای قوی را می‌توان پیش از دفع، با استفاده از واکنش‌های خنثی‌سازی بی‌خطر کرد.
• بهترین روش، واگذاری مواد شیمیایی خطرناک به شرکت‌های معتبر جمع‌آوری و دفع پسماندهای شیمیایی است که از روش‌های استاندارد و سازگار با محیط‌زیست استفاده می‌کنند.

نقش مراکز معتبر در تأمین مواد شیمیایی ایمن

برای کاهش ریسک، خرید مواد شیمیایی آزمایشگاهی باید از مراکز معتبر انجام شود. شرکت مینا تجهیز آریا با واردات مستقیم و ارائه مواد آزمایشگاهی اصل از برندهایی چون Merck و Sigma-Aldrich، اطمینان لازم را برای آزمایشگاه‌ها فراهم می‌کند.